Shejire

... Kórińler xalıqtıń shejiresin,Esit shejireniń mánisin,Bársheniń ata-babasın,Aytıp bayan qılǵan eken:

Ánes, Málik ekki kisi,Payǵambardıń sahabası,Ánes – qazaqtıń babası,Shundın "alash" bolǵan eken.

Máliktiń uǵlı – RazıhaqYashlıǵında qoydı ǵulpaq,Kiygen eken qara qalpaq,Shundın "qalpaq" bolǵan eken.

Sahra xalqı kóship gezbek,Kántli jerden watan dúzbek,Qalpaqtıń uǵlıdur ózbek,Ózbek jekke bolǵan eken.

Ózbek yashında úylendi,On beshinde ullı boldı,Anıń atın Jiyen qoydı,Jiyen batır bolǵan eken.

Jiyenge haq názer saldı,Mal-dúnyası abad boldı,Jiyen zaǵıypnı kóp aldı,Úsh zaǵıypı bolǵan eken.

Báybisheden Mayqı tuwdı,Sıpayılıq jolın quwdı,Ozaldan ózi biy boldı,Xan atası bolǵan eken.

Mayqınıń uǵlı Jayılǵan,Yáne birisi Seyilxan,"Jayılǵan" atı uran bolǵan,Qońırat uran qılǵan eken.

Jayılǵan bilán Seyilxan,Seyilxan – yawmıt, turkmen bolǵan,Mayqıdan tuwıp ayrılǵan,Ol Qońırattıń tuwǵanı eken.

Bir zaǵıybı Sárnaz eken,Húri-páriydiń ózi eken,Qıtayı-Qotannıń qızı eken,Jiyen shunnan alǵan eken.

Sárnazdan tuwdı Qıtaybek,Qıtayı ton qıldı jórgek,Yáne biriniń atı "Shaq",Qıtay-qıpshaq bolǵan eken.

Malı-dúnya tilla boldı,Kiygen tonı hilla boldı,Qıtaybek da molla boldı,Ilmi talıp bolǵan eken.

Molla namaz shúriw etti,Shaq aldınan yúgirip ótti,Namazını pasıd etti,Ol buzǵıwshı bolǵan eken.

Shaq yash bala erke uǵlı,"Qıp" demeklik áreb tili,Qıpshaqdur túrki mánisi,Shunnan "Qıpshaq" bolǵan eken.

Qıtaybek hám qoy jıynadı,Qoyı jahanǵa sıymadı,Ala tawlardı jayladı,Ol taw uran bolǵan eken.

Qıpshaq hám jılqı jıynadı,Jelige qulın bayladı,Qımız sabasın sayladı,"Toqsaba" uran bolǵan eken.

Bir zaǵıyıptan eki ul bolǵan,Múyten bilán Qıyat tuwǵan,Tuwǵan anası Arıwxan,Qıyatqa uran bolǵan eken.

Jiyen ortasına qondı,Mayqı oń jaǵına qondı,Qıtay sol jaǵına qondı,Shunnan oń-sol bolǵan eken.

Múyten tuqımı tentek boldı,Jayılǵanǵa sawda saldı,Jayılǵan biy bárin qırdı,Ekki bala qalǵan eken.

Onnan ekki bala qalǵan,Balanı asırap alǵan, -Anı saqlaǵan Aqsholpan,Múytenge uran bolǵan eken.

Ózbek jáne zaǵıyp aldı,Qalıńı yetti san boldı,Yetti san at shunnan qaldı,Onnan úsh uǵıl tuwǵan eken.

Teke, Kene, biri Mańǵıt,Mańǵıt degen gúlli Mańǵıt,Teke degen Teke – Yaўmıt,Kene Mańǵıttıń tuwǵanı eken.

Keneniń Mańǵıt aǵası,Kene tentekdur inisi,Hár is etse kesdur isi,Ol Keneges bolǵan eken.

Shóllerge gezer jeyranı,Jeyranǵa qurǵan aranı,Keneges – Mańǵıt uranı –"Jawlı – shawqay" bolǵan eken.

Múyten, Qońırat, Qıtay, Qıpshaq,Keneges – Mańǵıt aq pıshaq,Bári altı urıw qaralpaqKóshkende ayrılǵan eken.

***

Aylanurlar neshe zaman,Ullı yurtlar bar musılman,Onıń patshası Altın xan,Ullı patsha bolǵan eken.

Patshada bardur altın tax,Quda berdi hám dáwlet-baq,Ol patshanıń perzenti yoq,Bir nasharı bolǵan eken.

Hasıl áwlad der zatını,Kórdim shejirede xatını,Almalı Kórikli der atını,Húr periden bolǵan eken.

Patsha qızına jay saldı,Jánnet kibi saray saldı,Qırq qıznı xızmetker qıldı,Patsha kibi bolǵan eken.

Gúmis ayna, altın taraq,Jayını kórseń zerbaraq,Qoyıp gáwhariy-shamshıraq,Shunnan yaqtı qılǵan eken.

Salǵan eken ullı jaydı,Jedi nabat-sheker, shaydı,Qız kórmedi kúniw-aydı,Shul jayda bánt bolǵan eken.

Ol qız on besh yashqa kirdi,Shul sarayda ómir súrdi,Jaydı tesip, kúndi kórdi,Kúnge háwes bolǵan eken.

Qız ashıldı, sháydá boldı,Neshe yıllar ayda boldı,Shundın hámilá payda boldı,Kúnnen báhra alǵan eken.

Alqıssa qız júkli boldı,Buw sırnı anası bildi,Altın xanǵa bayan qıldı,Patsha hayran bolǵan eken.

Altın xandı qıyal tuttı,Ustalarǵa hámir etti,Ustalar sandıq dúzetti,Altınnan qaplaǵan eken.

Qız hámile yazıq bilán,Kiyim-kenshek, azıq bilán,Malı-dúnya qızıq bılán,Ol sandıqqa salǵan eken.

Qız biyshara turdı-yattı,Namazsham boldı, tań attı,Sandıqnı dáryaǵa attı,Patsha hámir qılǵan eken.

***

Ekki adam mergen edi,Kiyik-qulan atar edi,Dáryada sandıqnı kórdi,Ekkisi dush bolǵan eken.

Biriniń atı Tomawıldı,Yáne bire Shıban yerdi,Maqsudını quda berdi,Tilek qabıl bolǵan eken.

Tomawıl mıltıq kózládi,Nıshananı berk dúzládi,Shıban "atpa" dep sózládi,Onnan soń atpaǵan eken.

"Altın sandıq zıyat" dedi,"Zarar tiyse uyat" dedi,"Tuwrı atpa, qıya at" dedi,Shunnan "Qıyat" bolǵan eken.

Tomawıldıń qahári qattı,Sandıqtıń burshına attı,Qırǵa aylandı, bular tuttı,Suwdan súyrep alǵan eken.

Ekki mergen hám sózlásti,Másláhát qılıp oylastı,Ishi-tısını paylastı,Másláhát shul bolǵan eken.

Shıban kórip altınnı aldı,Tomawıl táwekel qıldı,Anıń payı ishi boldı,Wádesi shul bolǵan eken.

Mergenler dáryadek tastı,Ol sandıqtıń aǵzın ashtı,Qıznı kórip, aqlı shashtı,Bir páriy olturǵan eken.

Ayat hádiysdur sózleri,Jan alur jadıw kózleri,Shámsiy qamerdur yuzleri,Iláhiydiń bolǵan eken...

Kórińler bul haslı zattı,Eshitińler iltipattı,Láylátul aqsham tolǵattı,Ayı, kúni tolǵan eken.

Sandıq aqqan dárya-suwdı,Ol nashardı násip quwdı,Házireti YUsuftey ul tuwdı,Atın Shıńǵıs qoyǵan eken.

Andın soń Tomawıl aldı,Rásul súnnet nekah qıldı,Tomawıldan bir ul boldı,Bódenetay bolǵan eken.

Ol nasharǵa rahmet jawdı,Himmát qurın belgá buwdı,Yáne hám bir uǵıl tuwdı,Ol Búrgeltay bolǵan eken.

Tomawıldıń úsh uǵlı bar,Shıńǵıs baǵda lala-gulzar,Erenler-pirler mádetkár,Haslı kúndin bolǵan eken.

***

Bular keldi onbesh yashqa,Ana birdur, ata basqa,Ekki inisi ShıńǵısqaKóp jamanlıq qılǵan eken.

Ol ekkisi tárep boldı,Shıńǵısqa jamanlıq qıldı,Shıńǵıs yurttan keter boldı,Kewli yaman qalǵan eken.

Shıńǵıs aydı: "men ketermen,Dárya órine yetermen,Barıp shunda jay tutarman,Nesiybem shul bolǵan eken"...

Almalı Kórikli yıǵladı,Shıńǵıs baǵrını daǵladı,Ayralıqqa bel baǵladı,Zarı-giriyan bolǵan eken.

Shıńǵıs der: "anda qıslarman,Nesip bolǵanın uslarman,Párin dáryaǵa taslarman",-Nıshanam shul bolǵan eken.

Anası aydı: "kúlmesmán,Óli-tirińni bilmásmán,Ájel yetmey men ólmesmán",Diyip afǵan qılǵan eken.

"Anajan, maǵan juwap ber,Haqqımǵa duwa qılıp tur,Háptede bir dáryanı kór",Diyip wáde qılǵan eken.

"Panıy dúnyaǵa kelgenim,Pár aqsa aman yúrgenim,Ágár aqmasa ólgenim,Shunnan málim bolǵan eken.

Mennen saǵan sebep boldı,Jayıń qaldı qarap boldı,Kúyip baǵrıń kábap boldı,Ázelde yazılǵan eken.

Ágárde jan shıqsa tándin,Razı bolǵıl, anam, mendin,Men hám ayra túshtim sendin,Baxtıń qara bolǵan eken.

Qulaq salıń ushbu sózgá,Ómirim yetmás toqsan-yuzge,Aўel bastan alla bizgeAyralıqtı yazǵan eken.

Yıǵlarman anam kábam dep,Mehriban pushtı panam dep,Sen yıǵlarsań jan balam dep,Qıyamet kún bolǵan eken."

Bala, ananıń kóz yashı,Urdı páláktiń gárdishi,Sabır qılmaq mártniń ishi,Shúkir subhan qılǵan eken.

"Yıǵlamaǵıl – qayǵı-ǵam yep,Qılǵıl duwanı ruzısháp,Seni haqqa tapshırdım" – dep,Xoshlasıp ayrılǵan eken.

***

Eli-xalqı, puqarası,Tul, yetimniń kózde yashı,Biyıqtıyar malı-bashı,Yurtı oyran bolǵan eken.

Yaqshılar másláhát qıldı,Almalı Kóriklige keldi,Kelip uǵlını tiledi,Tilek qabıl bolǵan eken.

Tilegini qabıl etti,Kelgenlerniń ishi pitti,"Shıńǵıs yurttan shıǵıp ketti",Diyip, afǵan qılǵan eken.

"Bul eki uǵlım xan bolmas,Mundin maqluq insan bolmas,Xan bolıp yurt tuta bilmes",Eki uǵlını sınaǵan eken.

"Qırq adam talap qılıńlar,Hár yergá soraw salıńlar,Shıńǵısnı tawıp alıńlar,Xanıńız shul" degen eken.

Aytqan sózi naqıl boldı,Almalı Kórikli aqıl boldı,Bul sóz yurtqa maqul boldı,Fátiyha oqıǵan eken.

Hár urıwǵa xabar saldı,Qońır at minip Mayqı keldi,Qırq kishige basshı boldı,Mayqı sárdar bolǵan eken.

Qırq adam bolıp jám boldı,Qońır atlı jigit kim boldı?Shul qońır atlı Qońırat dedi,Shundin "Qońırat" bolǵan eken.

Múyten uranı Aqsholpan,Qıyat uranı Arıwxan,Mayqıbiy Qońırat bolǵan,Ekkisi qosılǵan eken...

... Bir neshe kúnler yol júrdi,Qula-biyaban shól júrdi,Hár bir yerden soraw saldı,Hesh xabar bolmaǵan eken.

Niyerlerdiń suwın ishti,Ne sawdalar basqa túshti,Aradan altı ay keshti,Shuńasha tapmaǵan eken.

Tákabbirlik tawazıqını,Haq keshirsin yazıqını,Ada qıldı azıqını,Ash-áptada bolǵan eken.

Mayqı taptı aqıl-oydı,Hár kúnde bir, atnı soydı,Atnıń etine bir toydı,Shunnan awqat qılǵan eken.

Sárdar basshı Mayqı biydi,Otız toǵız attı soydı,Mayqı atın sońǵa qoydı,At yaqshısı bolǵan eken.

Gezdi neshe bálent tawdı,Dárya-teńizni, atawdı,Bir kún kórdi aq otawdı,Maydanda qurılǵan eken.

Sárdarı Mayqı biy eken,Aq otaw Shıńǵıs úyi eken,Ataw bir belli jay eken,Shul atawda bolǵan eken.

Ózgesi maydanda qaldı,Ekki adam tıńshı boldı,Namazshamda Shıńǵıs keldi,Attan túsip, baylaǵan eken.

Ańlarını úyge aldı,Oshaq qoyıp qazan astı,Qazanın asıp et saldı,Eti qaynap pisken eken.

Ózi qaynaydı, pisedi,Bisimilla dep bir asadı,Etti jup-juptan qosadı,Káramatın qılǵan eken.

Miyasar etti jabbar haq,Xan tabaǵın qoydı taq,Yasadı jigirma bir tabaq,Kelgenlerin bilgen eken.

Ashnı shara-shara qoydı,Xan tabaǵın dara qoydı,Biyge ekew ara qoydı,Waliyhulla bolǵan eken.

"Alıń-alıń, alıń," – dedi,"Siz mehriban bolıń" dedi,Barlıǵın bir ózi jedi,Pátiya oqıǵan eken.

Shunda bular xabarlastı,Úyge kirip salamlastı,Aman-esenlik sorastı,Sózlesip tanısqan eken.

Mehman bolıp shunda yattı,Ertesi bilán tań attı,Mayqı bárine sóz qattı,Xan másláhát bolǵan eken.

Qoydı qushbegim meterdi,Shıńǵıs xannı xan kóterdi,Mayqıǵa ıqtıyar berdi,Xan atası bolǵan eken.

Xan nazarında dárganı,Qurıp otawǵa bárǵanı,Másláhát qıldı arbanı,Arba kerek bolǵan eken.

Qońırat taptı bir arısın,Mańǵıt taptı bir arısın,Ózge aǵashtıń bárisin,Basqalarǵa salǵan eken.

Shunda Qańlı usta boldı,Qaǵıp-soǵıp arba qıldı,Shúyit hám shúyini saldı,Shunnan shúyit bolǵan eken.

Arbaǵa Shıńǵıs xan mindi,Xan atası Mayqı mindi,At jekti, at arba qıldı,Yolǵa rawan bolǵan eken.

Bir neshe kúnler yol yúrdi,Qula-biyaban shól júrdi,Aman-esen elge keldi,Xannı alıp kelgen eken.

Qırq keshe, kúndiz toy qıldı,Bayraq qoyıp atın shaptı,Mergen altın qabaq attı,Toyın tamam qılǵan eken.

Xan keldi yurtı toq boldı,Urı-qaraqshı yoq boldı,Zorlıǵı yoq, teńlik boldı,Yurtı abad bolǵan eken.

***

Áўel babamız Mayqı biy,Anıń uǵlı Jayılǵan biy,Jayılǵan uǵlı Naǵaday,Naǵaday biy bolǵan eken.

Naǵaday biy yurt aǵası,Jumlá Qońırattıń babası,Otız uǵılnıń atası,Ulı otız bolǵan eken.

Eshitiń yáne bir sóz bar,Sóz mánisin bilmek dárkar,Jayılǵan uranı Qońırat bar,Shul otızdıń zúriyadı eken.

Batırlar kirse sawashqa,Názer etmes daǵı-dashqa,Jayılǵannan uranı basqa,Múyten bilán Qıyat eken.

Qońırat uranı Jayılǵan,Múyten uranı Aqsholpan,Qıyat uranı Arıwxan,Hayal uran bolǵan eken.

Haslı áwladı-zatını,Kórdim shejirede xatını,Hayal demeseń atını,Bazı bir erden zıyat eken.

Naǵaday uǵlı Qarabek,Anıń uǵlı Jánibek, Qallibek,Jánibek uǵlı Haydar, Álibek,Uǵlı ekki bolǵan eken.

Álibektiń uǵlı Aqádil,Yáne birisi Bayádil,Haydardan Edil, Janádil,Ol hám ekki bolǵan eken.

Ájel jetti Haydar óldi,Ekki uǵlı yetim qaldı,Tórgisi enshiles boldı,Birge talap qılǵan eken.

Dúnya biyjay hadden astı,Ol tórtisi enshi alıstı,Mallarına tamǵa bastı,Tamǵa shunnan qalǵan eken.

Qolına basqan Qoldawlı,Sanına basqan Ashamaylı,Juptan basqan Qostamǵalı,Tamǵası qos bolǵan eken.

Tórtisiden zúriyad qaldı,Jazılǵan shejire xat qaldı,Haydar, Elibek at qaldı,Sebebi shul bolǵan eken.

Naǵaday uǵlı Qarabek,Anıń uǵlı Qalbek, Jánibek,Qalbek uǵlı Quljan, Tolıbek,Ol hám ekki bolǵan eken.

Ekkisi sawdager boldı,Xannan jıǵalı xat aldı,Shunnan Xanjıǵalı boldı,Sebebi shul bolǵan eken.

Quljan sawdager geji aldı,Gejini satıp sawda qıldı,Shunnan Bugejili boldı,Geji sebep bolǵan eken.

Aqádil uǵlı Tolıbay,Tolıbay uǵlı Sarıbay,Sarıbaydıń uǵlı Bádekbay,Bazar ǵulpaq bolǵan eken.

Bazarǵúpaqnıń uǵlı Tomay,Bársheni yarattı quday,Yáne birisi Meńlibay,Onnan Mayshı bolǵan eken.

Tomay elshi darxan boldı,Ol Tomaydan besh uǵıl tuwdı,Beshisi hám kóse boldı,Beshi beshkempir bolǵan eken.

Xojakeldi, Hajıkeldi,Hajıkeldi aweli bek boldı,Onnan Xankeldi, Jankeldi,Yáne biri Sultan eken.

Xankeldi uǵlı Qarabas,Qarabas uǵlı Eshniyaz,Niyaznıń uǵlıdur Oraz,Ol atalıq bolǵan eken.

Hajıkeldi uǵlı Sultan,Andin Aydos, Maybas tuwǵan,Aydos yurtqa aǵa bolǵan,Kisi asıp, dar qurǵan eken.

Aydosbiy yurtnıń ordası,Ekki uǵlı – Írza, Tóres,Ernazar biy nemeresi,Ol qushbegi bolǵan eken.

Máwij urǵan dáryaday tastı,Qılıshınan qanlar shashtı,Úsh aǵash qurıp, kisi astı,Xan sipátte bolǵan eken.

Írzanıń uǵlı Iskender,Altın qazıq tilla kamar,Iskender uǵlı Qalender,Bul hám bolıs bolǵan eken.

Tolıbaydan Qudayberdi,Qudayberdi yetim qaldı,Bir zaǵıyptan úsh uǵıl boldı,Husnı yaqshı bolǵan eken.

Qojay Qadirqul, Juman,Qarasıyraq hám Qalqaman,Qalqaman bilán Múlkaman,Ol Qojaydıń zúriyası eken.

Bul sózde yoqdur shubha-shek,Hasannın uǵlı Polatbek,Polattıń uǵlıdur Túbek,Uǵlı tórtew bolǵan eken.

Bayımnan bergi Bekxojay,Isenbek bilán Mırzatay,Andin sońǵısı Aytımbay,Uǵlı Ótegen bolǵan eken.

Bayımnan Súyin, Sińirbay,Gúlim, Erkinbay, Jarqınbay,Juman, Shońqara, AtaqayJuman biyden tuwǵan eken.

Áўel babası Juman biy,Shońqara uǵlı Aymurza biy,Maxmud atalıq Tórebiy,Eli-jurttan ozǵan eken.

Bir zagıyptan Dańqlı boldı,Andin qosaǵı tuǵıldı,Qazaqbay, Bekpolat erdi,Sońı Baspay bolǵan eken.

Mámbetquldıń úsh uǵlı bar,Manaq, Bólek, biri Qoshqar,Olja qız-qalmaq zaǵıypı bar,Qalmaq shundin tuwǵan eken.

Aqádil uǵlı Yaqshıbay,Qudaybergen Qarawılbay,Qarawıl uǵlı Dástolıbay,Baydan batır bolǵan eken.

Baydannıń uǵlı Jolımbay,Anıń inisi Meńlibay,Esen, Túwelbek, Polattay,Qaysı batır bolǵan eken?

Meńlibaydan Berdiáliy bar,Berdiáliydiń besh uǵlı bar,Qojambar bilán Piriyar,Túyebay batır bolǵan eken.

Birisi Asanǵaliy bay,Ǵayıp batır bilán Janqay,Súyip batır, Qarabas, Murtay,Qarlıbay biy bolǵan eken.

Qarawıl uǵlı Durıs, Tolıbay,Qojaqhabız, Jármenbetbay,Baymuratbay yáne Boranbay,Bayman, Jumat bolǵan eken.

Kúle suwpı Kúshimqulı bay,Bársheni yarattı quday,Qalmenbetniń uǵlı Matay,Ermámbetbay bolǵan eken.

Qalmuxammed Matay desem,Yurttan ozǵan bári sheshen,Aqlıq-shawlıǵı qazı, iyshan,Ixtisabın qılǵan eken.

Qoyanbaydan Jármámbet,Qayır qılsań qılma minnet,Yáne birisi Írısmámbet,Ol Palўan biy bolǵan eken.

Jilhabız uǵlı Turxoja,Besh namazın qıldı qaza,Ózi bir tentek biymaza,Bazar ǵayrat qılǵan eken.

Turxoja uǵlı Bazarbiy,Qudayberdi, Qurbanbek biy,Qurbanbek uǵlı Quwanıshbiy,Qalmámbetbiy bolǵan eken.

Bayádilden Besim boldı,Besimbiyden bes ul boldı,Eki uǵlı hasıl boldı,Ol Biyke, Bekpolat eken.

Qızıl shatır, jasıl shatır,Aldıńızda dushman yatır,Biykeden tuwdı úsh batır,Jaw kórinse alǵan eken.

Xojanazar, Súyindik, Tolas,Erenlerden bolǵan nápes,Biri-birinen kem emes,Góruǵlıday bolǵan eken.

Xojanazar uǵlı Sheralı,Andin máhram Esengeldi,Mámbettiń uǵlı Elgeldi,Sońı Abdulla bolǵan eken.

Bekpolattıń ekki uǵlı bar,Juwırıp-jortıp qıldı sapar,Biri Túrkmen, biri Buxar,Ol Áўezbiy bolǵan eken.

Sharayna, Ádilbek, Sawıtbay,Súyindik uǵlı Erimbiy,Sádirbek júzbası, Seksenbiy,Súyindiktiń zúriyadı eken.

Batır boldı ma Aqtayday,Quljan qazı Hajıbay,Quwanısh batır, Taǵay, Toǵay,Ol Tolastıń zúriyadı eken.

Bayádilden Ashamaylı,Haydar uǵlı Qostamǵalı,Qandekli bilán Qoldawlı,Enshisin bir alǵan eken.

Bir sóz bar, qılalı izhar,Haydarnıń ekki uǵlı bar,Malǵa salǵan tamǵası bar,Tamǵası qos bolǵan eken.

Edil malǵa tamǵa bastı,Tamǵasını sanǵa bastı,Qos tamǵa ashamay bastı,Ashamaylı tuwılǵan eken.

Janádil hám tamǵa salǵan,Tamǵasını qolǵa salǵan,Shirjegen bilá qarın buwǵan,Qoldawlınıń tuwǵanı eken.

Xan háziretten jawap alıp,Órikli boyıǵa qala salıp,Úsh urıwǵa patsha bolıp,Kewildegin qılǵan eken.

Qalasın múhim shayladı,Dushmannıń yolın bayladı,Adam qosıp qos aydadı,Biyler miyrimsiz bolǵan eken.

Bay bolsań bol Ǵanıybayday,Dosan batır, Dosımqulday,Ismayıl bilán Toǵanayday,Qultay baba bolǵan eken.

Jangeldi babań Jawlatbay,Anıń uǵlı Haydar, Eltay,Kim boldı Arzı atalıqtay,Rahmatulla bolǵan eken.

Berdaq suwpı derler atım,Qoldawlı dur haslı zatım,Haydar, Álibektiń zúriyadın,Aytıp tamam qılǵan eken.

***

Alǵır suńqardıń neshesi,Arın Mırzadur kishisi,Otız uǵılnıń ózgesi,Arınsha bolmaǵan eken.

Yoqdur sózimniń qatası,Xan Janıbek qaynatası,Xannıń qızı baǵ sháydası,Xan kúyewi bolǵan eken.

Ǵayıp Xiyўaǵa xan boldı,Qorazbek hám sultan boldı,Aqıbeti oyran boldı,Mádemin inaq bolǵan eken.

Mádemin uǵlı Áўez inaq,Quda berdi hám dáwlet-bax,Eltezer inaq, Qutlımurat inaq,Áўez inaqtıń tuwǵanı eken.

Naǵadaybiy mindi tulpar,Saldı tuyǵın, lashın, suńqar,Suńqar túletken tuǵır bar,Tuǵır kimde qalǵan eken?

Tákábbirlik tawazıqını,Haq keshirsin yazıqını,Ol tuǵırnıń qazıqınıBúrnishtin saplaǵan eken.

Elbarıs xan súrdi patshalıq,Patshalıqnı berdi xalıq,Wázir Aqádil atalıq,Xanǵa wázir bolǵan eken.

Sársennen Ádiyna tuwǵan,Ádiynadan atalıq bolǵan,Andin Esen inaq bolǵan,Xiyўaǵa inaq bolǵan eken.

Qızıl bash Nádirsha keldi,Sha kelip Xiyўanı aldı,Úsh júz altmısh mıń kishi óldi,Aǵla shehit bolǵan eken.

Táriypini diysem bashtin,Ármansız at bilán qushdin,Naqıra altın kúmishtin,Tuǵırnı qaplaǵan eken.

Patshalıq aweli dáskedin,Kórdim qaǵazda nusqadan,Shabbaz wáliydin bashqadan,Nátiyje tapmaǵan eken...

Haq bizni yarattı insan,Múshkilimni áylegil ansan,Naǵadaydıń uǵlı Dosan,Dosan batır bolǵan eken.

Mánzil uzaq, yúgi aǵırdı,Ájel adamǵa úgırdı,Altın qaplaǵan tuǵırdıDosan batır alǵan eken.

Ol tuǵır Dosanda qaldı,Dosan malǵa tamǵa saldı,Mal bólisip, enshi aldı,Tuǵır tamǵa salǵan eken...

Babasıdur biy Naǵaday,Dosan batır, batır Estay,Orazay, Mamır, biy Shalısbay,Altı ata bolǵan eken.

Dáwletliden dáwlet ketti,Biydáwletke náwbet jetti,Bir on jeti batır ótti,Ol Dosannıń zúriyadı eken.

Tasaddıqdur bashı, malı,Himmet bergen Házireti Áliy,Shaytanǵa megzer Xiyўa xanı,Aldap shaqırıp alǵan eken.

Qızıl shatır, jasıl shatır,Bársheni yarattı qadir,Shul aytqan onjeti batır,Xiyўa xandın ólgen eken.

Ol onjeti batır óldi,Aq úyge qara baylandı,Matam tutıp aza qıldı,Hám aytıp yıǵlaǵan eken.

Yuzin jırtıp jara saldı,Onjeti úyge qara saldı,Shundin "qara moyın" boldı,Sebebi shul bolǵan eken.

Márt yaqshı, namárt yuzińdin,Mart uǵıl turar izińdin.Shalısbay biydiń qızıdinOl úsh batır tuwǵan eken.

Patsha mingen altın taxtı,Ol úsh batır hám qalpaqtı,Dayısı ushın Rustem inaqtı,Qarqıratıp shalǵan eken.

Malı-dúnya bilán zárniń,Bolmas bahası gáwharniń,Qanını onjeti erniń,Haqıyqattan alǵan eken.

Múyten, Qońırat, Qıtay, Qıpshaq,Keneges, Manǵıt aqpıshaq,Bári altı urıw qaralpaq,Úrgenishni jaylaǵan eken.

Az emesdur, qaraqalpaq kóp,Jer mayı dep, shóp mayı dep,Qaraqalpaqnı xiyўalı jep,Mıqlım biyzar qılǵan eken.

Atı qaraqalpaq keńesti,"Munda oltırmaq ábesti",Qaraqalpaq búldi de kóshti,Jolǵa rawana bolǵan eken.

Bárshe qaralpaq úsh mıń úy,Balǵalıdan Annaqul biy,Yurtnıń yaqshısı Edil biy,Kóp násiyhat qılǵan eken.

Qaraqalpaqnıń bári ketti,Aradan neshe kún ótti.Yana daryasına yetti,Harıp-sharshap barǵan eken.

"Násiyhatımnı tutıńlar,Sózimni qabıl etińler,Dáryanı ótip yatıńlar,Darya qala bolǵan eken".

Ontórt urıw suw ótmádi,Násiyhatını tutmadı,Sózini qabıl etmadi,Bergi yaqta bolǵan eken.

Kóship qashtıń kúni-túni,Edilbiydiń bar ma mini,Tańla jawdıń yeter kúni,Esabı shul bolǵan eken.

Qońırat bolǵan ótip jattı,Ontórt urıw ótpey jattı,Tań da attı, jaw da jetti,Mıń balanı alǵan eken.

Qıpshaq, Qıtay ekki urıw,Keneges, Manǵıt tórt urıw,Menmensigen on tórt urıw,Yıǵlay-yıǵlay qalǵan eken.

Ekki biyden keńes alıp,Mal balasın berikke salıp,Jayılǵan atlı Qońırat bolıp,Qaytıp suwdan ótken eken.

Qońırat suwnı qaytıp ótip,Yaўmıt bilán sawash etip,Sárdarını tiriley tutıp,Xojanazar batır alǵan eken.

Mıń bala yawmıtta qaldı,Sárdarı qalpaqta boldı,Sárdar bilán alıs qıldı,Mıń balanı alǵan eken.

Xiyўalı menen qas bolıp,Xojanazar batır bas bolıp,Artıq, Arıs yoldash bolıp,Qurt oyının salǵan eken.

Bir qudanıń qálewinde,Yaўmıt kelip talawında,Úsh batırnıń jılawında,Qızır Ilyas bolǵan eken.

Qızıl shatır, jasıl shatır,Orısta bar gubernator,Aydos bilán Rustem batır,Jıǵında aytısqan eken.

Rústem ayttı: Qonıratsań,Kóp qaralpaqqa qosentseń,Qáwpeki qorqaq, qurı atsań,Qońırat ne adam bolǵan eken.

Aydos ayttı: Qońıratpan,Almas, gáwharman, polatpan,Shını Qońırat hasıl zatpan,Mańǵıt tájik tuwǵan eken.

Xızmet ettim xanǵa, inaqqa,Aǵa boldım qaraqalpaqqa,Bir siltegen shıǵanaqqa,Mıń balańdı alǵan eken.

Keneges, Manǵıt, yoqdur esiń,Qaraqshılıq seniń isiń,Úsh batırday bar ma kúshiń,Kimiń shunday bolǵan eken?

Aydos baba shını yerdi,Alǵan eken namıs, ardı,Burınǵı ótken ishleri,Sońǵılarǵa qalǵan eken.

Aydosbiyniń sózi ótip,Namısı kelip ar etip,Ekki murınnan qan ketip,Esi awıp jıǵılǵan eken.

Yaўmıt oynadı, utıldı,Sárdarı tiriley tutıldı,Qaralpaq jawdan qutıldı,Jolǵa rawana bolǵan eken.

Qaralpaq Úrgenishten qashtı,Buxar tárepine astı,Barıp Eliwbaydan tústi,Bir neshe kún bolǵan eken.

Qaralpaq kóship búlindi,Búlingeni sıyır jılı edi,Yurt shul yerde úsh bólindi,Úsh tárepke ketken eken.

Keneges, Manǵıt, qırq jupar,Sháhrisábizde – Qıtay, Qıpshaq bar.Jiydeli Baysında – Qońırat bar,Bir neshe yıl bolǵan eken.

Qaralpaq bir maqluq insan,Hár neshikdur musılman,Ata yurtıdur Turkstan,Turkstanǵa barmaǵan eken.

Kántli Túrkstan ájep jay,Ontórt urıw – ash, Qońırat – bay,Shımıldıq urlaptı Qıtay,Pirden qarǵıs alǵan eken.

Qarǵıs alıp quday atıp,Qaraqshı boldı tún qatıp,Tutıp aldı ańlıp yatıp,Baylap kisen salǵan eken.

Tutıp alıp kisen saldı,Uǵırlıq sońı duǵa boldı,Duǵa sońında jaw boldı,Atısıp-shabısqan eken.

Uǵırlap maldı ala saldı,Janasqanǵa jala saldı,Dawlasqanǵa bále saldı,Sóytip kóshpey qalǵan eken.

Túrkstannan Qońırat kóshti,Surqanǵa kelip tústi,Malı-bası onnan da ósti,Mıqlım abad bolǵan eken.

Uzaq tústi aramız dep,Ashlıqtan yoq sharamız dep,Biz hám kóship baramız dep,Kelip xabar salǵan eken.

Kelgenlerin urar boldı,Yolın tosıp turar boldı,Kóshse yolda qırar boldı,Qońırat wáde qılǵan eken.

Túrkstannıń yolı alıs,Ontórt urıw etti namıs,Uǵırlap kómip kómir-qamıs,Yalǵan dawa salǵan eken.

Ata-babamız Jayılǵan,Jelige qulın baylaǵan,Qazaq jaw bolıp qoymaǵan,Belli nıshan qılǵan eken.

Ontórt urıw ar-namısın,Kórdim isiniń shalısın,Kórsetip kómir-qamısın,Qońırattı aldaǵan eken.

On tórt urıw kóship búldi,Kimi yolda ashtan óldi,Surqanǵa bular hám keldi,Qońıratqa tabısqan eken.

Kelip Qońıratqa tabıstı,Bále qadaday jabıstı,Yáne jaw bolıp shabıstı,Aǵzı ala bolǵan eken.

Qazaqnıń yılqısın aldı,Anıń sońı bále boldı,Qazaq kóp yurt, zorlıq qıldı,Qaralpaq qozǵalǵan eken.

Shólge shıdap qazaq turdı,Áўel kóshken Jawınǵırdı,Jawınǵırdı quday urdı,Úsh yıl burın bolǵan eken.

Surqannan kóship búldi,Kóship bolıp oyǵa keldi,Jayhun dáryadan jap aldı,Diyxanshılıq qılǵan eken.

Úsh jıldan soń Shúllik kóshti,Ańa berdi alla dásti.Aman-esen kelip tústi,Jawınǵırǵa qosılǵan eken.

Qaramoyın, Múyten, Qoldawlı,Ashamaylı, Qıyat, Balǵalı,Qandekli bilán Qostamǵalı,Shúllik tamǵa salǵan eken.

Peyli yaman Jawınǵırdı,Sumlıq etip artın burdı,Shúllik anı basıp urdı,Aqırzaman bolǵan eken.

Jawınǵır ketti mundin kóship,Kese etekte boldı násip,Maldan qulaq, quyrıq kesip,Jaw tamǵasın salǵan eken.

Ontórt urıw kóshpey qalıp,Jańa dáryaǵa qala salıp,Qoshnazar bilán Nurtay bolıp,Qazaq penen shabısqan eken.

Qazaq etti ar-namıstı,Atı alash bolıp tabıstı,Qoshnazar qaytpay shabıstı,Qazaqtan qırılǵan eken.

At quyrıǵın úshten órip,Qorıqqan eken jawdı kórip,Qoshnazarın jawǵa berip,Nurtay úyge kelgen eken.

Qoshnazarın taslap ketip,Qashqanlıǵına are tip,Úyinde bir hápte yatıp,Nurtay batır ólgen eken.

Bársheni yarattı quday,Neshe jıl kóshti, neshe ay,Oymawıt bilán Orınbay,Nurtaydan soń bolǵan eken.

Qazaqta toy baydaq, baydaq,Atan túye minip jaydaq,Sheriwshide Tóbet, Taylaq,Qıtayǵa aǵa bolǵan eken.

Batırda bardur altın tax,Quda berdi hám dáwlet-baq,Aydosbiy, Qutlımurat inaq,Jıǵın tartıp kelgen eken.

Hár kimge boldı bir násip,Xiyўalınıń kewli ósip,Atısıp-shabıspay ellesip,Ontórt urıwdı alǵan eken.

Yad etip qadir allanı,Naq saldı salıq tillanı,Sıylıq berip qız Pillanı,Aydos baba alǵan eken.

Aydosbiy sıyǵa qız alıp,Qız alıp kewli xosh bolıp,Ol qızǵa úlken toy qılıp,Óleńin ayttırǵan eken.

Yurdi Aydosnıń húkimi,Qız-kelinlerniń sózini,Sondaǵı aytqan óleńi,Naqıl bolıp qalǵan eken:

"Elim kóshti Sársábizge,Dárya quyar kókteńizge,Qashar telip ǵarrı ógizge,Qonırat zorlıq qılǵan eken."

Dushmannıń dawın óshirip,Dostıń gúnasın keshirip,Ontórt urıwdı kóshirip,Babań aydap kelgen eken.

Qaramoyın Jasıbayǵa,Andın sońıra Mánibayǵa,Jasıbaydan Amanbayǵa,On eki ata bolǵan eken.

Neshshege dúnya-mal berdi,Neshshege ilmim-hal berdi,Mańa taqallim til berdi,Quda nesip qılǵan eken.

Oshbu tilniń bar áǵası,Kewlimde jaydur shejiresi,Bársheniń ata-babası,Shundin málim bolǵan eken.

Kitap kórdim Musannifdán,Sóz eshittim Andaliptin,Meniń sózim bir háriptiń,Bári tamam bolǵan eken.

Rasulǵa úmmet, haqqa qulman,Qúdiret ishini bilmán,Baǵda sayraǵan búlbilám,Waqtım qazan bolǵan eken.

Jetmish-seksen yashta ózim,Bir kózim bar, yoq bir kózim,Waqtım ótti, yoqdur házim,Gúl yapıraǵı solǵan eken.

Ne yaqshı-yamandı kórdim,Jeti-segiz xandı kórdim,Úsh dáwir zamandı kórdim,Zaman shep aynalǵan eken.

Alım sózi sháriyatdur,Duw jahanda sharapatdur,Ǵarrı sózi wásiyatdur,Bilmáganlar nadan eken.

Yashı jetken ǵarrılarnıń,Biymar yatqan qastelerniń,Duǵası maqul olarnıń,Adam ǵapıl bolǵan eken.

Malı-dúnya ziynet yerdi,Ǵadudin dep xabar berdi,Qarun dúnyadan ne kórdi?Dúnya sońı yalǵan eken.

Biyǵayrat bir baqıl boldım,Ilimi yoq, namaqul boldım,Haq hámirimdi ǵapıl boldım,Ómirim biykar ótken eken.

Quda berdi bu zıbannı,Ne rahmanı, ne shaytanı,Bilmásman sózim zıyanı,Halım múshkúl bolǵan eken.

Jetmish-seksen yashqa keldim,Qazan urǵan gúldek soldım,Táwbe qarı suwpı boldım,Waqtı yaqın kelgen eken.

Shiyrin ziban nuqtadanlar,Qulaq tutın musılmanlar,Meni ayıp etmeńiz, janlar,Násibem shul bolǵan eken.

Hujudindin dárya tashtı,Dárbent yıqıldı, yol ashtı,Quda taǵdir etken ishti,Tabdil etmek yalǵan eken.

Bu sóz ilahiydin keldi,Kelip kewlime jay boldı,Ishim, tıshım bári toldı,Andın soń aytılǵan eken.

Berdimurat haqnıń qulı,Sahrada ósken búlbili,Bu shejireni jılqı jılı,Xalıqqa máshhúr qılǵan eken.