Sorsha (sonetler)

1

Barlıq hám joqlıqtıń, shegarası bul,Usı jerge kelip izler joǵalar.«Mensiz dúnya joq» dep, asqınǵan kewilBunda sabasına qayta quyılar.

Bunda kúlki tınar ǵumsha láblerden,Kózge jas juwırar, aqıl albırar.Dostıń sensiz úyge qaytar bul jerden,Ya ol sen qaytqanda ere almay qalar.

Ólimnen hesh júyrik qashıp qutılmas,Esaptan jańılmas, ol hesh utılmas.Biraq ol qast etip qılsa da hámir, -

Tek te bir kúsh onıń aytqanın qılmas:Saw bolsın gúressheń, sharshamas ómir!Bir shıbıǵı sınsa, mıń bolar sarras.

2

Ájel qurıǵınan júyrik qutılmas,Onı oylap qorıqpa, qorıq sen mınadan:Seni sońǵı jolǵa uzatqan adamKózine almasa bir qatire jas.

Ólimiń dárt salmasa hesh bir kewilge,Joqlamasa seniń ornıńdı ómir:«Bul da ótip ketti-aw, bayǵus, áytewir»Dep oylasa qoyıp atırıp górge.

Otırıspada eske tússeń naǵaybıl,Ismiń tirilmese mısalı bir gúl,Jaqsıń ilinbese tilge sol gezde;

Túsine engenińde shorshıp túser bir -Bir dos, bir dushpanıń qalmasa izde,-Demek, súrmegeniń jartıwlı ómir.

3

«Ol qayta tirilip kelse edi bir,O, men kirpik bolıp onıń kózine.Kórmegen izzetin kórsetip ne bir.Sıylar edim shań qondırmay júzine.

Keshikken soldattay, kelse ol kirip,Yarınday aymalar edim-aw sonda» -Der adam adamdı jerlep atırıp ...Bul biyhuwda ókinish ǵoy shınında.

«Qara xattan» keyin kelgen soldat hámJat kóriner. Ólik tirilgen gezde,-Súyiw túwe, jolay almassań oǵan.

Sol ushın suw qaytıp aqpaydı izge,Bos ókinishten kóre, bir-birimizdiSıylay bilgen ábzel biz tirimizde.

4

Júz eliwge shıqqan bir ǵarrı kórdim,«Qanday baxıtlı» dep paraz ettim men.Izlep barıp taptım hám sálem berdim,Álle nege qapa bolıp kettim men:

Beste eken Berdaq tuwılǵan jılı,Ózi úsh kempirdiń basına jetken,Taras Aral betke quwılǵan jılı,Úsh ul kórip, kólde ol talap etken.

Úshewi de qartayıp óldi biraqta,Zamanlas, dos-yaran ketti jıraqqa.Ózgerdi áwladlar, ózgerdi zaman.

Ol túnerip qarar ǵarrı daraqqa.Ǵarrı shınar turar qurt jep quwraǵan,«Gúwlep turdım-aw -dep bayaǵı waqta».

5

Áfándini kórdim qábirstanda,Qádimgishe xoshwaq, ele ólmegen,Eshegin urlaǵan urı da bundaQansha ańlısa da ele kelmegen ...

Ol jerde Ómirbek, sufı jolıqtı,Piyri menen bir mazardı qarap tur,«Biziń jay pákize imarat bolıptı,Endi ne kemis?» -dep onnan sorap tur.«Endi kemisi tek ózińiz, piyrim ..."Degende pir tuwlap, gújireytti iynin.

Sol aytqanday biziń Aǵash quyrıq ta«Qala bolıptı-aw mınaw qoyımshılıq ta»Degen hámeldarǵa: «Awa sen kelseń,Qala hákimi de bolajaq ..." degen.

6

Qulpı tasqa jatqan: «Bul jatqan marhumQırıq kún ómir súrgen. Sudya bolǵan» ...«Qáte oqıp turǵan shıǵarman bálkim?»Dep Áfándi sorar jolawishılardan.

«Qáte emes, bizde bar sonday dástur:Ólerde hámmesin eske alasań.Ómirińdegi shadlı demlerdi bir bir,Ózińshe esaplap, shotqa salasań.

Ómirińe esaplar tek sol kúnlerdi ...Ayttı Áfándi: "Bul danalıq netken! -dep,Naǵaybıl elińizde ólsem men endi,-

Sizden iltimasım, ayıp etpeń tek:Qábirime jazıń: "Bayǵus ÁfándiDúnyaǵa kelmey-aq ólip ketken" dep ...

7

Atomdı keselge em etemen dep,Talay doktor óz ómirin nabıtlar.Dúnyanı adamǵa keń etemen dep,Súngir tuńǵıyıqka kosmonavtlar.

Insan óz aqılına uǵras kelmesteyTilsim menen ashar dúnyanıń sırın.Bazda óz ómirin elestirmesten,Gór awzınan alıp qalar bir-birin.

Adam qanday qıyınlıqtı jeńbes ol!Dúnya biler onıń aqılın, kúshin.Tek bir nárse ǵana qolınan kelmes, ol:

Óz janın, óz ómirin ayay bilmes ol,Sebebi, ózi ushın ómir súrmes ol,Adam ómir súrer adamlar ushın.

8

«Shınar, sen qalaysha bir jerde turıp,Ush juz jıl jasaysań? Úyretshi maǵan!»Dep soradım sayasında otırıp,Shınar ayttı: «Meyli aytayın saǵan:

Sen meni egeseń haq niyet penen,Al men jaqsılıqqa jaqsılıq oylap,Tek bálentke ǵana umtılıp ósemen,Insanǵa saya hám gózzallıq sıylap.

Millionlaǵan jasıl japıraqlarımHár tańda kún shuǵlasına shomılarHám de bir-biriniń qaǵar shańların.

Pazıylet dáryası tamırımdı juwar.Qálbine ornasa bul aytqanlarım,Adam da kóp jasaw ushın tuwılar.

9

Bir elde kóp tilli ulıslar jasar,Bári bir anadan tuwılǵan yańlı.Adamlar doslıq dep qushaǵın ashar,Kewiller sút penen juwılǵan yańlı.

Al, siz ekewińiz arazlastıńız,Dushpan siyasatlı eki el qusap:Shegaraǵa tikenli sım tarttıńız,Ala baǵana kómip, saqshılar uslap.

Tasadan oq atıp bir birińizge,Incidentler bolıp turar arada,Jábir etpey qısqa ómirińizge,Jarasarsızlar ma siz tirińizde,Yaki sıyısa almay kep-keń dúnyaǵa,Sıyarsız ba tap-tar qábirińizge.

10

Sawlatlı gúmbez tur qábirstanda,Kún súyip kók shırsha bádiya tasın.Dábdebeli qád kóterip aspanǵa,Túrli oyǵa salar adam balasın.

«Bárekella! Mine, ólige húrmet»,Dep súysinip qarar gumbezge hár kim:«Qay zamannıń múlki? Xan ba yaki bek?Alım ba, shayır ma bul jatqan marhum?

Láhát qazıp atqan birew nas atıp,«Qızıq adamsız» dep mırs etip kúldi. –«Bul - kóknarshı ǵarrı, jaqında óldi.

Bul gúmbez - miynetsiz puldıń másligi:Ol ǵarrınıń ulı kóp jıldan beriBizde sawda bazasınıń baslıǵı».

11

Bazı bir adam bar, «óldi» degende,Isenbey turasań óz qulaǵıńa.Abaysız záhárli taǵam jegen be,Mashina qaqtıma, tas quladı ma?

Joq, joq, múmkin emes ... Qalaysha óldi?Hiyleden shaytandı utar edi ol?Neǵaybıl dus kelse, Mefistofeldi -Ibiliske úsh márte satar edi ol?

Eger jer astında bolsa húkimdar.Bunı alıp barǵan Ájeldi boqlap,Der edi: « - Ne bále ákeldiń, zańǵar!

Áy, dozaq saqshısı, bol mınaǵan saq!Bul awzıńnan kirip, artıńnan shıǵar,Sóytip dozaqtı da etedi qarap …»

12

Bazı adamlar bar «óldi» degende,Isenbey turasań óz qulaǵıńa.Bir ǵáletiy boran qutırıp demde,Bastırıp kirgendey kewil baǵıńa.

Janıń ırshıp túser qılısh shabaqay,Jaqın-juwıq bolmasa da ol adam.Sáwbetin tárk etken áziz qonaqtay.«Ay-hay, iyt dúnya dep kewliń qawsaǵan.

Insanıy zibanı bolsa Tábiyat,Aytar edi jawız Ájelge sonda:«Waq-waq, áttegene! Qılıpsań uyat.

Qalay kóziń qıydı janın almaǵa.Bul insan ólimi - maǵan qıyanat.Bar, aparıp jiber jaqtı dúnyaǵa».

13

Men, sóytip, ólippen. «Aqıyrı kayır,Yakshı adam edi» dep jurt aparar,Este qalǵanday bir sóz aytsa shayır,Kimdur sonı ishten gúbirlep barar.

Duxovoy orkestr barar móńirep,Xalıq degen jaqsı ǵoy, ólini sıylar.Kritigim keler izde mónteńlep,Birewler «ordeni neshew?» dep qarar.

Doslarım kózinen jası sorǵalar,Dushpanım basımda qurday jorǵalar,Qıymılı dım shaqqan, dawısı patlı.

«Abaylań!» dep tabıtımdı qorǵalar,Biraq sońıra ol da ınjılıp qattı,Maydansız márt qusap, salbırap barar …

14

Bazarǵa barsań, adam ólmegendey,Kim ne menen bunda sawda etti eken?Áwliyege barsań adam qalmaǵanday,Dúnyaǵa qansha adam kelip-ketti eken?

Hesh kim almaǵandı esaban bunıń.Tuwılmaq hám ólmek - lazımlı deser.Pıshıq quwıp tawsar nayshanıń jibin.Qaytıp kelmes jolǵa kárwanıń kósher.

Bunda iláhiyat danalıǵı bar:Ólmeytuǵınlıǵın bilse adamlar,Hámme tiri júrse jerdiń júzinde, -

Neshik kesher edi dúnyanıń halı?Bes kún ómir súrgenniń ózinde,Astan-kesten etip atır dúnyanı . . .